Herkomst namen

Giessenlanden

De gemeente Giessenlanden is per 1 januari 1986 ontstaan door samenvoeging van de (voormalige) gemeenten Arkel, Giessenburg (w.o. Giessen-Oudekerk), Hoogblokland, Hoornaar, Noordeloos en Schelluinen. De naam houdt verband met het feit dat vier van de in deze gemeente gelegen dorpen aan het riviertje de Giessen zijn gelegen.

 

 

Arkel

De naam Arkel is waarschijnlijk ontstaan uit de benaming "Arcloa", een samenstelling van "Ark" (kleine sluis of dam) en "lo" (waterloop). Dit dorp moet al vrij vroeg bewoond zijn geweest. Een lijst van inkomsten uit landerijen anno 983 maakt reeds melding van deze naam. In het jaar 999 werd in een oorkonde gesproken over "Villa Arclo" (villa = dorp).

De geschiedenis van Arkel is nauw verweven met die van Gorinchem. De Heren van Arkel hadden het hier lange tijd voor het zeggen. De gemeentewapens van veel omringende gemeenten droegen vroeger de kenmerken van het Wapen van de Heren van Arkel: twee boven en beneden gekanteelde balken in rood. Het Arkelse wapen werd bovendien vastgehouden door een zwaan. De verklaring hiervoor is dat het Arkelse Huis door huwelijk verwant was aan het Huis van Kleef. Beide wapens werden gecombineerd en zo kwam de Kleefse zwaan bij het Arkelse wapen.

 

 

Giessenburg

De naam Giessenburg is afgeleid van het oude adellijke kasteel De Giessenburght, dat zich ooit ter hoogte van de dorpskern Giessen-Oudekerk aan de overzijde van de Giessen bevond. Dit waarschijnlijk reeds door de Romeinen gebouwde kasteel stond op een heuvel, was van wallen en stormpalen voorzien en werd door een gracht omgeven. Aan drie zijden stroomde de Giessen. Het kasteel werd in 1802 voor afbraak verkocht.

 

 

Hoogblokland

Voor zover bekend komt de naam Blokland voor het eerst voor in het jaar 1323. De Heren van Arkel, die onder meer dit gebied in hun bezit hadden, hadden om hun land een ringdijk gelegd die liep van de Hoogbloklandse Paal via Hoogblokland naar Hoornaar. Zij maakten hierbij gebruik van natuurlijke hoogten (donken) in het toenmalige veengebied. De naam Blokland kom van "beloken land". Het in cultuur brengen van het land gebeurde vanaf de rivieroevers. Het duurde vrij lang voor men in dit gebied tot het graven van sloten en het opwerpen van kaden overging. Het bleef dus lang een vrij ontoegankelijk en besloten gebied, een "beloken land".

 

 

Hoornaar

De naam Hoornaar komt van Hornedamme. Hoorn en Horn duiden altijd op een bocht, hetzij in een oude weg of in een water. Lang geleden liep de rivier de Linge achter Hoogblokland en mondde uit in de Giessen. Daar werd een dam gelegd en allengs ontstond en nederzetting.

 

 

Noordeloos

Het dorp Noordeloos is zeer waarschijnlijk in de 11e of 12e eeuw gesticht door één van de Heren van Arkel. De naam zal wellicht afkomstig zijn van "noordelijke lozing" en verwijzen naar de lozing van het overtollige water dat vroeger in de Vijfheerenlanden en het oostelijk deel van de Alblasserwaard langs drie wegen geschiedde: een noordelijke, een midden- en een zuidelijke lozing.

 

 

Schelluinen

Over deze naam gaan vele verhalen. Eén der vermeldingen spreekt over "Scaerluin", hetgeen grappenmaker of spotvogel betekent. Het dorp herbergde vroeger blijkbaar veel mensen die het leven van de vrolijke kant benaderden. Een andere verklaring noemt "Schele Luintje", een bijvrouw van één der Heren van Arkel. Het is echter zeerwaarschijnlijk dat Schelluinen een verbastering is van het bijbelse "Ascalon", de bekende havenstad van Jeruzalem, waarvan het bezit tijdens de kruistochten vaak is bevochten. De vroegste schrijfwijze voor Schelluinen (te weten "Scalun" in een oorkonde van 1220), vertoont zeer veel gelijkenis met "Skalon", de middeleeuwse schrijfwijze voor Askalon.